Galdirik ya da Trachystemon orientalis

Galdirik otu. Yemeğini doğadan çıkaran insanların çok iyi bildiği, çiçeklerinin rengiyle insanı büyüleyen güzel bitki.

galdirik trachystemon_orientalis1

Anadolu’nun çeşitli yerlerinde; hodan, balık otu, acı hodan, kaldirik, kaldırak, sığırdili, ıspıt, zılbıt, zırbıt, doğu kabasapcığı, kaldırayak gibi adlarla bilinse de ben yazımda kendi memleketimde kullanılan adıyla, galdirik olarak bahsedeceğim. Bilimsel adı Trachystemon orientalis olan galdirik, bahar aylarında bize çiçeklerini sergilemektedir.

Bolu, Bursa, Giresun, İstanbul, Kastamonu, Kırklareli, Kocaeli, Ordu, Rize, Sakarya Samsun, Trabzon, ve Zonguldak’ta tanınan bitki endemik bir tür olmayıp kayın ormanları ile gölgeli su kenarları ve nemli koyaklarda doğal olarak yetişmektedir.

galdirik trachystemon_orientalis2

50 metreden 1000 metre yükseltiye kadar Kuzey Türkiye, Doğu Bulgaristen ve Batı Kafkasya’da doğal olarak yetişebilen bu bitki Avrupa’da mor ve mavi çekler için süs bitkisi olarak kullanılmakta park ve bahçeleri süslemektedir.

Çiçek yüksekliği 15 ile 30 cm arasında değişebilen bitkinin yaprakları ve gövde kısmı tüylü bir yapıya sahiptir. Taç yapraklarının çapı yaklaşık 1 cm olan bitki hermafrodittir.*

Galdrik, tanen**, uçucu yağ, nitrat tuzları, müsilaj***, saponin**** ve rezin taşımaktadır. Alternatif tıpta idrar arttırıcı, kan temizleyici, yumuşatıcı ve ateş düşürücü etkilere sahiptir. Dahilen infüsyon halinde kullanıldığı gibi ilkbaharda çiçek tomurcuklu ve yapraklı gövdeleri sebze olarak da tüketilmektedir.

galdirik trachystemon_orientalis3

Borago officinalis ile aynı aileden gelmelerine karşın iki farklı tür olan bu bitki ülkemizde birbiriyle karıştırılmaktadır. Bu duruma çok dikkat etmek gereklidir. Bitkilerden şifa ararken hangi bitkiyi tükettiğimizi bilmek oldukça önemlidir. Özellikle bu iki tür yaygın olarak karıştırıldığı için yine hodan otu olarak bilinen Borago officinalis’in yararları bizim burada bahsettiğimiz galdirik otunun (Trachystemon orientalis) yararları olarak verilmiştir.

Galdirikten yapılan yemekler bir sonraki yazımda yer alacak.

 

Engin AKALIN

 

*Hermafrodit: Hem erkek hem de dişi üreme organı bulunduran canlılara verilen addır.

**Tanen: Tannik asit olarak da bilinir. Tanenler polifenolik bileşikler olup, kolza, bakla, çay ve sorgumda gibi bitkilerden elde edilen, açık sarı-kahverengi toz, pul ya da süngersi bir kütle halindeki biçimsiz (amorf) maddelere verilen addır.
***Müsilaj: Zamklar gibi suda şişerek viskoz, kolloidal çözelti meydana getiren maddeler. Zamklardan farklı olarak yapıştırıcı değildir. Zamklar, çoğunlukla patolojik mahsuller olduğu hâlde, müsilajlar bitkinin normal maddelerindendir ve özel müsilaj hücreleri içinde bulunur. Müsilajlar, zamklar gibi, üronik asitlerle bâzı ozların (glusit) kondansasyonundan teşekkül ederler. Bâzı müsilajlar üronik asit ihtiva etmezler.
****Saponin: Suyla çalkalandığında dayanıklı köpük oluşturarak yüzey gerilimini artırıcı etkilerinden dolayı suda çözünmeyen maddeleri emülsiyon veya süspansiyon hâlinde tutmak için kullanılan, ayrıca alyuvarların parçalanmasına da neden olan bir glikozit türü.

Belki bunları da beğenirsin...

Bu yazıya toplam 5 tane yorum yapılmış.

  1. TuncayK diyor ki:

    Bartın şivesinde #ısbıt olarak bilinir, yumurtayla kavurunca harika bir atıştırmalık olur, ayrıca bulgurla beraber yemeği de yapılır

  2. Sefa Ertan diyor ki:

    Zılbıt veya Hodan denilen bu çiçekli bitkinin kuşkonmaza benzer lezzetli kökleri bir miktar yapraklarının da katılımı ile Sucuklu yumurtalı ve pastırmalı yumurtalı olarak yapılan kavurmaları gerçekten lezzetli olur. Sadece Karadeniz havalisinde bilinir. Tadanın bir daha yiyesi gelir.

  1. 06 Kasım 2013

    […] Yiyenler elbet bilir tadını ve ilk fırsatta yemeyi de akıllarından çıkarmazlar. Daha önceki yazımda galdirik hakkında bir şeyler yazmıştım. Şimdi geçelim kavurmasının […]

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir