Hasan Âli Yücel

Kültür devriminin en büyük kilometre taşlarından biri olan Hasan Âli Yücel’in aramızdan ayrılmasının üzerinden elli üç yıl geçti. Geçen bu süre zarfında ne yazık ki Hasan Âli Yücel’in de içinde bulunduğu kültür patlaması her geçen gün biraz daha soldu.

hasan_ali_yucel

Kimdi Hasan Âli Yücel?

17 Aralık 1897’de Giresunlu bir babanın çocuğu olarak İstanbul’da doğan Hasan Âli Yücel, 26 Şubat 1961’de yine İstanbul’da Prof. Dr. Tevfik Sağlam’ın evinde öldü. Cenazesi 2 Mart 1961 tarihinde Cebeci Asri Mezarlığında toprağa verildi.

Ertuğrul Fırkateyni’nin kaptanı olan Amiral Osman Bey’in torunu olan Hasan Âli Yücel, Mekteb-i Osmani, Vefa Lisesi, İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Felsefe Bölümü Yüksek Öğretmen Okulunu bitirmiş 1922 yılında öğretmenliğe başlamıştır.

İzmir Erkek Muallim Mektebi, İstanbul Erkek Lisesi, Kuleli Askeri Lisesi ve Galatasaray liselerindeki öğretmenlik yapar.

1931’in başlarında Mustafa Kemal’in çıkmış olduğu yurt gezilerinde üç ay süreyle Mustafa Kemal’e eşlik eder. Bu gezi sırasında aralarında şöyle bir konuşma geçer:

Mustafa Kemal, bir gün, yanında bulunanlara “Türk milleti ne zaman kendîni kurtulmuş sayabilir?” diye sorar. Yanındakiler doğal olarak görüşlerini bildirirler- Sonra Hasan-Âli söz alır; “Paşam,” der; “Türk milleti ne zaman kurtarıcı arama ihtiyacını duymayacak hale gelirse o zaman kurtulmuş olur.” Mustafa Kemal, kendisine, “Bu çocuğun ileri attığı, üstünde bizi derin derin düşündürmeye değer bir fikirdir.” diyerek takdirlerim bildirir.

12 Temmuz 1932 tarihinde Türk Dili Tetkik Cemiyeti’nin (Türk Dil Kurumu) kurulmasıyla Hasan Âli Yücel etimoloji kolu başkanlığına getirilir. Aynı yıl (1932) Ankara Gazi Eğitim Enstitüsü’ne müdür olarak atanır.

1933 yılı sonunda Maarif Vekaleti Orta Tedrisat Umum Müdürlüğü’ne atanan Hasan Âli Yücel, müdürlüğü döneminde üniversiteye geçişteki önemi nedeniyle liselerde reform düşüncesi üzerine yoğunlaşır. Dönemin bakanlarından Hikmet Bayur’un kendisinden mevzuata aykırı bir istekte bulunması üzerine görevinden istifa eden Yücel, bakanın özür dilemesi üzerine görevine geri döner.

1935’te Cumhuriyet Halk Partisi İzmir Milletvekili olarak meclise girer ve üst üste dört dönem milletvekili olarak seçilir.

Mustafa Kemal’in na’şını taşıma şerefine erişmiş 12 milletvekilinden biri olan Yücel, İnönü tarafından 28 Aralık 1938’de istifa eden Saffet Arıkan’ın yerine Milli Eğitim Bakanlığına getirilir.

hasanaliyucel-15 Ağustos 1947’de görevinden istifa edene değin: On Yıllık Neşriyat Sergisi, Birinci Türk Neşriyat Kongresi, Birinci Maarif Şürası, Tebliğler Dergisi, İlköğretim Dergisi, Birinci Devlet Resim ve Heykel Sergisi, Güzel Sanatlar Dergisi, Tercüme Heyeti,Tercüme Dergisi, İslam Ansiklopedisi çevirisi, İnönü Ansiklopedisi, Sanat Ansiklopedisi, Köy Enstitüleri, Ankara Devlet Konservatuvarı, Birinci Coğrafya Kongresi, Gramer Komisyonu, İmla Kılavuzu, Gramer Terimleri, Coğrafya Terimleri, Felsefe ve Gramer Terimleri, Hukuk Lügati, Tıp Lügati, Tanıklarıyla Tarama Sözlüğü, Ders Kitapları Düzeltme Kılavuzu, Meslekî ve Teknik Öğretim Genel Müdürlüğü, Eski Eserler ve Müzeler Birinci Danışma Komisyonu, Ankara Fen Fakültesi, İstanbul Teknik Üniversitesi, Ankara Tıp Fakültesi, Üniversiteler Yasası gibi onlarca yeniliğe ön ayak olmuş, kültür seviyesinin yükselmesi için elinden gelen her şeyi yapmıştır.

İstifasının ardından yurt içi ve yurt dışı geziler yapan Yücel, gazetelerde yazmaya devam etmiştir.

Can Yücel, babası için yazdığı “Hayatta Ben En Çok Babamı Sevdim” şiiriyle Hasan Âli Yücel’i çok güzel anlatır.

Hasan Âli Yücel’in eserlerini şöyle sıralayabiliriz:
Felsefe Elifbası-Ruhiyat, İstanbul 1923

Surî ve Taıbikî Mantık, İstanbul Millî Matbaa 1926,

Türk Edebiyatı Numuneleri, Birinci Cilt, (Hıfzı Tevfık (Gönensay) ve İhsan Hamâmîzade (Hamâmî) ile birlikle), İstanbul Millî Matbaa 1926

Sanat Muhasebeleri, İstanbul Devlet Matbaası 1928

Tevfik Fikret: Tarihi KadîmDoksan Beşe Doğru (baskıya hazırlayan: Hasan-Âli) İstanbul 1928

Goethe: Bir Dehanın Romanı, Remzi Kitaphanesi, İstanbul 1932

Mevlana’nın Rubaîleri, Remzi Kitaphanesi, İstanbul 1932

Türk Edebiyatına Toplu Bir Bakış, Birinci Kitap, Remzi Kitaphanesi 1932

Askerlik ve İdare İçin Istılah Olabilecek Türkçe Sözler, (Ahmet (Caferoğlu ile birlikte), Maarif Vekaleti Basımevi, Ankara 1933

Dönen Ses, Remzi Kitaphanesi, İstanbul 1933

Türk Edebiyatı( Abdülkadir ile birlikte yazılmış), Başvekalet Müdevvenat Basımevi, Ankara

Türk Edebiyatı (Abdülkadir ile birlikte yazılmış), Devlet Basımevi, İstanbul 1934

Fransa Maarif Teşkilatında Müfettişler, Devlet Basımevi, İstanbul 1934

Fransa’da Kültür İşleri, Devlet Basımevi, İstanbul 1936

Bir Türk Hekimi ve Tıbba Dair Manzum Bir Eseri, Devlet Basımevi, İstanbul 1937

Fazıl Ahmet Hayatı ve Eserleri, Cumhuriyet Kitaphanesi, İstanbul 1937

Pazartesi Konuşmaları, Remzi Kitabevi, İstanbul 1937

Sizin İçin, Çocuklara Şiirlerim, Ülkü Basımevi, İstanbul 1937

İçten-Dıştan, Ulus Basımevi, Ankara 1938

Türkiye’de Orta Öğretim, Devlet Basımevi, İstanbul 1938

Ebedî Şef, Maarif Basımevi, İstanbul 1939

Maarif Vekili Hasan-Âli Yücel’in 1939 Maarif Şûrasını Açış Nutku, 17 Temmuz 1939, Maarif Matbaası, İstanbul 1939

Mantık, 2 fasikül, Maarif Basımevi, Ankara 1942

Üniversitenin Onbirinci Ders Yılına Başlama Töreninde Maarif Vekili Hasan-Âli Yücel’in Mesajı, Kenan Basımevi, İstanbul 1944

Zonguldak’ta Maarif Vekili Hasan-Âli Yücel’in Söylevleri, Karaelmas Basımevi, Zonguldak 1944

Bilimler Felsefesi, Mantık, M.E.B, Ankara 1947

Dâvam, Ulus Basımevi, Ankara 1947

Hasan-Âli Yücel’in Açtığı Davalar ve Neticeleri, Ulus Basımevi, Ankara 1950

Mantık Dersleri, Liselerin Son Sınıfları İçin, İstanbul 1952,

Mevlâna, Türk Tarih Kurumu Basımevi, Ankara 17.12.1952

Felsefe Dersleri, Metafizik, Ahlâk, Estetik, Liselerin Edebiyat Kolları İçin, Maarif Basımevi,
İstanbul 1954

Yurttaşlık Bilgisi, 4. Sınıf (Rakım Çalapala ile beraber yazılmıştır), Atlas Yayınevi, İstanbul 1955

Yurttaşlık Bilgisi, 5. Sınıf (Rakım Çalapala ile beraber yazılmıştır), Atlas Yaynevi, İstanbul 1955

Hürriyete Doğru, Inkılâp Kitapevi, İstanbul 1955

İyi Vatandaş-İyi İnsan, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları Seri I, No. 2, Türk Tarih Kurumu Basımevi,
Ankara 1956

Kıbrıs Mektupları, İş Bankası Kültür Cep Kitapları, Sayı 5 Türk Tarih Kurumu Basımevi, Ankara 1957

Edebiyat Tarihimizden I, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları Seri I, No. 6, Türk Tarih Kurumu Basımevi,
Ankara 1957

Katip Çelebi ve Kesf-El-Zunun, (‘Katip Çelebi’den ayrı basım), Türk Tarilı Kurumu Basımevi, Ankara 1957

İngiltere Mektupları, İş Bankası Kültür Cep Kitapları, Sayı 8, Türk Tarih Kurumu Basımevi, Ankara 1958

Hürriyet Gene Hürriyet, Cilt I, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları Seri l, No. 14, Türk Tarih Kurumu Basımevi, Ankara 1960

Dinle Benden, İnkılap Kitabevi, İstanbul 1960

Allah Bir, Türk Tarih Kurumu Basımevi, Ankara 1961

Hürriyet Gene Hürriyet, C. II. Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, Türk Tarih Kurumu Basımevi, Ankara 1966

Belki bunları da beğenirsin...

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir