Osmanlı’da Paralel Yapı

Osmanlı Devleti fethettiği topraklardaki her türlü aristokrasiyi tasfiye ederek, idari görevlere sadece sarayda eğitim görmüş devşirme devlet adamlarını atadı. Ve böylece o bölgelerde eski tarzda bir yapılanmayı önlemiş oldu.

Devşirme devlet adamları bölgelerde yerel yönetici statüsünde hizmet verirken, ulema sınıfından olan görevliler(kadı) ise kanunların uygulanmasından sorumlu idi.

Bir valinin, adalet işlerine bakan kadıya emir verme yetkisi yoktur. Bu kesimler arasında anlaşmazlık çıkması durumunda konu doğrudan merkezi hükümete havale edilirdi.

18. yüzyıldan sonra tüm kurumlarda olduğu gibi toprak yönetiminde ve devlet işleyişinde de sorunlar çıktı. Uzun süreli savaşlar, ağır savaş yükleri sonucu arttırılan vergiler, devlet otoritesinin bozulması gibi etkenlerle merkeze uzak yerlerde başıbozukluk ve isyanlar patlak verdi.

Başını yeniçerilerin çektiği bu isyanlar devlet otoritesinin merkezden uzaklaşıldıkça bozulmasına ve bu bölgelerin kaderlerinin “ayan” adı verilen zengin toprak sahiplerine terk edilmesine kadar vardı.

Başka işlerle uğraşması yasak olan yeniçeriler toprak sahibi olmaya, ayanlar devlet adına vatandaşlara toprak kiralamaya başladılar. Zamanla devlet içinde devlet gibi hareket ederek tam anlamıyla bir paralel yapı oluşturdular. Yalnız yeniçeriler ve ayanlar değil bazı şeyhülislamlar da bu paralel yapıyla hareket etmişi ve padişahların tahttan indirilmelerine dair fetvalar yayınlamışlardır.( örnek, Şeyhülislam Ata’ullah Efendi’nin 3. Selim’in tahttan indirilebilineceğine dair fetva)

Hatta bu yapılar o kadar ileri gitmişlerdir ki 3.Selim sonrası tahta çıkarılacak olan 4.Mustafa ile geçmişe dönük bir takibat yapılmaması konusunda anlaşma yapmışlar ve 4.Mustafa döneminde 3. Selim döneminden kalan tüm reform taraftarı devlet adamlarını tasfiye etmişlerdir. ( 3.Selim bu yapı tarafından öldürülmüştür)

Daha sonraları her ne kadar 2.Mahmut ayanlara verilen ayrıcalıkları ve yeniçeri ocağını kaldırmasıyla bu paralel yapıyı devre dışı bıraksa da devlet artık öngörülemez bir hızda çökmekteydi. Ve alınan hiçbir önlem bu çöküşü engelleyemedi.

Tarih, görebilenler için acı tecrübelerle dolu. Alabilenler için ise mükemmel derslerle. Biz başka bir guruba dahiliz: dizi izleyip padişahlara dava açanlar gurubuna…

Belki bunları da beğenirsin...

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir